Lütfen üstte bulunan menüden (≡) Diğer Bölümlere geçiniz
18 Eylül 2018

Nüfus Coğrafyası

Nüfus Coğrafyası

‘’İnsan bütün coğrafyanın esasını oluşturur’’

P.VİDAL DE LA BLACHE

Nüfus Nedir: Belirli bir zamanda bir ülke ya da ülkenin belirli bir alanında yaşayan insan sayısını ifade eder.

Nüfus Artışı: Sınırları belli bir alanda belirli bir süre içinde insan sa­yısındaki artışa nüfus artışı denir. Bunu sağlayan temel faktörler: bir ülkenin toprak kazanması veya kaybetmesi, doğumlar, ölümler ve göçlerdir.

Doğal Nüfus Artışı:  Bir yerde, doğumlarla artan nüfusun, ölümlerle kaybedilen nüfustan fazla olması durumunda nüfus artar. Nüfusun bu şekilde artmasına doğal artış denir.

Nüfus Patlaması:  Nüfus miktarında sıra dışı bir şekilde, büyük miktardaki artışı ifade eder. Bunu sağlayan temel sebepler: Tarım üretiminin artarak beslenme koşullarının iyileşmesi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve yaygınlaşması, sonuç olarak hayat seviyesinin yükselmesidir.

Nüfus Coğrafyası (İnsan Coğrafyası):  Nüfusa ilişkin mevcut sayısal verileri kullanarak insanın doğa ve doğanın insan üzerindeki etkisini ve karşılıklı etkileşimini inceler.

Demografi:  Nüfusun durgun durumdaki özelliklerini, gelişimini, doğal ve ekonomik hareketlerini sayısal olarak ele alıp inceleyen bilim dalıdır.

Nüfus Hareketleri

Dünya nüfusunun dağılışı ve yoğunluğu sürekli bir değişim içindedir. Nüfustaki değişimleri yaratan üç etken doğumlar, ölümler ve göçlerdir. Belirli bir dönemde doğumların sayısı ölümleri geçtiğinde dünya ya da ülke ve bölgelerde nüfus artışı meydana gelir. Göçler yoluyla da ülke ve bölgeler ya nüfus kazanırlar ya da kaybederler. Genelde tüm ülkelerde toplam nüfus miktarları üzerinde doğumlarla ölümler arasındaki fark en büyük etkiyi yapmaktadır. Göçler ise yalnızca ülke içi nüfus miktarlarında büyük değişimlere yol açmaktadır.

Bir ülke nüfusunun değişiminde rol oynayan etkenler:  Doğumlar, Ölümler, Göçler, Sınır değişiklikleri

DOĞURGANLIK ORANI VE BUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER:

Doğurganlık belli bir nüfus alanı (dünya, ülke, bölge) içinde meydana gelen doğum sayısını ifade eder.

Genel doğurganlık oranı: Bir yıl içinde meydana gelen canlı doğum sayısının, doğum yapma çağındaki kadın nüfusa (15-45 ya da 15-49) bölünmesi ve çıkan değerin 1000 ile çarpılmasıyla bulunur. Bu oran üretici çağdaki bin ya da yüz kadına düşen çocuk sayısını da ifade eder.

Toplam doğurganlık hızı: En kullanışlı doğurganlık ölçüm yöntemidir. Bu kavram, kadınların (15-49 yaşlar arasında) doğurgan oldukları süre boyunca ortalama olarak doğurabilecekleri çocuk sayısını gösterir.

Dünyada  toplam doğurganlık hızı 1950-1955 yılları arasında 4,92 iken 2005-2010 yılları arasında 2,55‟e düşmüştür ve 2050 yılında 2,02 olması beklenmektedir. Bu oran gelişmiş ülkeler için 1950-1955 yılları arasında 2.82, 2005-2010  yılları arasında ise 1.64 olarak gerçekleşmiştir ve 2050 yılında 1,8 değerini alması beklenmektedir. Az gelişmiş  ülkelerde ise 1950-1955 arasında 6,0 olan oran 2005-2010 arasında 2.73‟e düşmüştür ve 2050 yılında ise 2.05 olması beklenmektedir. 2010 yılında toplam doğurganlık hızı Nijer ‟de 7.68 en yüksek değerini alırken Hindistan‟da 2.65, Japonya‟da 1.39, Çin‟de 1.54 değerini almış, Romanya‟da 1.27 en düşük değerini almıştır. Dünya toplam doğurganlık hızı ise 2.56‟dır

 Toplam doğurganlık hızı aynı zamanda nüfus artışının bir göstergesi olmaktadır. Her kadın, ortalama yaşamı boyunca ikiden daha fazla çocuğa sahip olduğu zaman nüfusun artacağı düşünülebilir. Eğer toplam doğurganlık hızı 2,0‟ ı aşıyorsa nüfusun miktar olarak artacağını, 2,0‟ın altına düşerse nüfusun azalacağını söylemek mümkündür.

Bunu etkileyen faktörler:

1.Din

2.Eğitim  düzeyi 

3.Kentleşme ve sanayileşme

4.Ekonomik gelir düzeyi

5.Bölgesel konum

 6.Beslenme alışkanlıkları

 7.Uygulanan nüfus siyasetleri

NÜFUS SAYIMLARI YAPILMASININ AMAÇLARI:

Toplam nüfus, nüfusun yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılımı, okuryazar oranı, eğitilmiş nüfus durumu, işsiz sayısı, çalışan nüfusun iş kollarına göre dağılımı, doğum ve ölüm oranları, köy ve kent nüfus sayıları ve nüfus yoğunluklarının belirlenmesini sağlar. Böylece, ilerlemedeki en önemli güç olan insan kaynağının genel durumu net olarak ortaya konur. Bu sayede, geleceğe dönük plânlamaların doğru biçimde yapılabilmesi ve alınacak kararların başarıya ulaşması sağlanabilir.

Nüfus sayımları ile elde edilen bilgiler:

Kişi sayısı, Şehir ve kırsal kesimdeki nüfus miktarı,                  

Kadın erkek sayısı,

Yaş gruplarına göre kişi sayısı,

Çalışma çağındaki nüfus ve ekonomik sektörlere göre çalışan nüfusun miktarı,

Nüfusun eğitim durumu,

Göç eden nüfus miktarı,

Kişilerin gelir düzeyi,

Aile sayısı belirlenir.

Nüfus sayımı verilerine dayanılarak nüfusla ilgili sağlanan bilgiler:

Nüfus yoğunluğu,

Göç hızı ve yönü,

Nüfus artış hızı,

Doğum ve ölüm oranları,

Doğurganlık hızı,

Ortalama yaşam süresi,

Medyan yaş,

Şehir ve kırsal nüfus oranları belirlenir.

NÜFUS SAYIMLARI VE BU KONUDA YAPILAN ÇALIŞMALARIN TARİHİ GELİŞİMİ

M.Ö.435 yılında Roma’da savaş zamanları dışında her 5 yılda bir sayım yapılmıştır.

M.Ö.4000’li yıllarda Çin ve Babil’de sayımlar yapılmıştır.

Eski Mezopotamya’da: Legaş kentinde M.Ö.2500’de tapınak tutanaklarında nüfus sayıları belirtilmiştir, Umma kentinde M.Ö.2100 yılında sayım yapılmıştır, M.Ö.2000–1700 yılları arasında Mezopotamya şehir devleti Nippur’da tutulan sayım kayıtları oldukça düzenli olarak tutulmuştur. Fırat’ın orta kısımlarında bulunan Mari krallığında M.Ö.1840 yılında büyük bir sayım yapılmıştır.(Kral Zimri tarafından asker toplamak amacıyla yapılmıştır).

Dünya’da ilk nüfus sayımı 1665 yılında Kanada’da yapılan sayımdır. (Sadece nüfusu belirlemek amacıyla yapılan ilk sayım)

Periyodik nüfus sayımı 1748‟de İsveç’te gerçekleştirilmiştir.

Modern sayımların Fransız ve İngilizlerin sömürgelerinde yaptıkları sayımlarla başladığı kabul edilmektedir.

ABD’de ilk sayım 1709’da yapılmış,1789’dan sonra 10 yılda bir sayım yapılması kararı alınmıştır.

Büyük Britanya’da ilk sayım 1801 yılında yapılmış, düzenli sayımlar 1871 yılında  başlamıştır.

Rusya’da ilk sayım 1879’da yapılmıştır.

Periyodik olarak ilk sayımlar 1748 yılında İsveç’te ve 1769’da Danimarka’da yapılmaya başlamıştır.

Nüfus artışı ve sonuçları konusunda ilk kapsamlı çalışmalar İngiliz ekonomist T.Malthus tarafından yapılmıştır. T.Malthus, özellikle Avrupa’da hızlı nüfus artışı konusunda incelemeler yapmıştır. Dünya nüfus artışı ve gıda üretimindeki artış incelenerek, aradaki farkın oluşturabileceği açlık sorununa dikkat çekmiştir.

19.yüzyıldan sonra özellikle gelişmiş ülkelerde düzenli şekilde nüfus sayımları yapıldığı ve buna ilişkin istatistikî kayıtların tutulmaya başlandığı görülmektedir.

Günümüzde dünya ülkeleriyle ilgili nüfus istatistikleri Birleşmiş Milletler tarafından ‘Demographic Yearbook’ adı altında yapılmaktadır. Birleşmiş Milletler her dakika dünya nüfus artışını ‘’nüfus saati’’ halinde izlemektedir.

  NÜFUS SAYIM YÖNTEMLERİ: 

De facto yöntemi: Sayım gününde kişiler nerede bulunuyorlarsa, oranın nüfusuna kaydedilirler.

De jure yöntemi: Kişilerin daimi ikametgâhlarına göre yapılan sayım yöntemidir. Buna göre kişiler, sayım esnasında nerede bulunurlarsa bulunsunlar, esas oturdukları yerde sayılmış gibi işlem görürler.

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi: Kişilerin yerleşim yerlerine göre nüfus bilgilerinin güncel olarak tutulduğu, nüfus hareketlerinin her an izlenebildiği, MERNİS kayıtlarındaki T.C. Kimlik Numarasına göre kişiler ile ikamet adreslerinin eşleştirildiği bir kayıt sistemidir.

Belediye ve il özel idareleri, sorumluluk alanlarındaki tüm adresleri, Adres ve Numaralama Yönetmeliği uyarınca numaralandırmış ve bu adresleri TÜİK tarafından geliştirilmiş olan Ulusal Adres Veritabanı’na aktarmaya devam etmektedirler. Adres bilgilerini Ulusal Adres Veritabanı’na aktarma işlemini bitiren 81 ildeki bütün hanelere TÜİK görevlileri gitmekte ve bu adreslerde yaşayan vatandaşlarımızın yerleşim yeri adreslerini MERNİS kayıtlarıyla eşleştirmektedir. “Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi” nüfus sayımı değil, devamlı yapılacak güncellemeler ile yaşatılan modern bir veri tabanıdır. Daha önce 10 yılda bir sokağa çıkma yasağı ile uygulanan nüfus sayımları artık yapılmayacaktır. Ayrıca bu sistemde T.C. Kimlik Numaralarına göre kayıt yapılacağından mükerrer kayıt ya da kayıt olamama gibi riskler yoktur.

Not: Çalışma hazırlanırken Sayın Ramazan SAYGILI’nın Genel Nüfus Coğrafyası ders Notları 2014 çalışmasından yararlanılmıştır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
Sitenin Tamamına Ulaşmak İçin Normal Görünümü Tıklayınız